TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI

Şehir Plancıları Odası Neden Kuruldu?

Türkiye’de 1960’lı yıllarda planlama eğitimine başlandıktan sonra mezun şehir plancılarının sayısının artmasıyla birlikte, şehir planlamanın ayrı bir meslek olarak tanınması, geliştirilmesi ve meslek alanının düzenlenmesi için “meslek odası” biçiminde örgütlenme gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu amaçla 1969 yılında Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ne bağlı olarak Şehir Plancıları Odası kurulmuş, 1970 yılında ise faaliyetine başlamıştır. Odamız TMMOB’ye bağlı 24 Meslek Odasından biridir. Odanın Genel Merkezi Ankara’da olup, 2017 yılı itibariyle 12 Şube ve 26 temsilcilikle faaliyetlerine devam etmektedir. 5500’ün üzerinde şehir plancısının üye olduğu Odanın en büyük Şubesi 1900’e yakın üyesi ile Ankara Şubesi’dir.


Odanın Amaçları Nelerdir?

Planlama öğrencileri, üniversite eğitimini tamamladıktan sonra “şehir plancısı” unvanı ile meslek yaşamına başlamaktadır. Bu noktada Şehir Plancıları Odası, gerek resmi kurumlarda, gerek özel sektörde görev alan, gerekse istihdam edilememiş olan şehir plancıları için mesleğin gelişmesi ve meslektaş dayanışması yönünden büyük önem taşımaktadır.


TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın başlıca amaçları;

  • Ülke ve kamu çıkarları çerçevesinde şehir ve bölge planlaması mesleği ile ilgili bütün konularda mesleğin ve meslektaşların görev ve yetkilerini düzenlemek,
  • Oda üyelerinin birbirleri ile ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak, meslek haklarına sahip çıkmak, kent planlama ve bilimini geliştirmek,
  • Ülke içinde ve dışında tüm resmi ve özel kuruluşlarla işbirliği yaparak uygulama ve kuram alanında mesleğin gelişmesini sağlamak üzere her türlü etkinlikte bulunmak,
  • Ülkenin ve kamunun çıkarlarının korunması doğrultusunda meslek alanına giren konularda doğal kaynakların ve kamusal varlıkların korunması ve geliştirilmesi, ülkenin sanatsal ve teknik gelişmesi için gerekli gördüğü tüm girişim ve etkinliklerde bulunmak,
  • Şehir ve Bölge Planlama eğitiminin ve öğrenciliğin sorunlarını incelemek, diğer ülkelerde uygulanan modellerden de yararlanarak öneriler geliştirmek, geliştirilen modellerin gerçekleştirilmesi için girişimlerde bulunmak, bu konularda oluşturulacak öğretim elemanı ve öğrenci komisyonları (ya da kolları) ile etkinliklerde bulunmaktır.

Oda Nasıl Çalışır?

İki yılda bir olağan olarak gerçekleşen Genel Merkez ve Şube Genel Kurullarında Yönetim kurulları ile diğer Oda organları belirlenir. Oda Genel Kurulu, Odanın en üst düzeyde karar organıdır. Seçilen Yönetim kurulları, Odanın amaçları doğrultusunda hazırladıkları çalışma programı doğrultusunda görev yapar. Her Oda üyesi, Genel Kurullarda Oda kararlarının belirlenmesi yönünde oy kullanma ve Oda organlarında görev alma hakkına sahiptir. Yani bütün Oda üyeleri aynı zamanda bir delegedir.


Odaya Üyelik ve Ön Üyelik

  • Öğrenciler: Üniversitelerin Şehir ve Bölge Planlama Bölümü öğrencileri, öğrencilikleri sırasında Odaya “ön üye” olabilirler. Ön üyelik yoluyla Oda yayınlarından indirimli olarak yararlanma olanağı sağlanmakta ve Oda etkinliklerinin duyuruları e-iletişim listesi yoluyla ulaştırılmaktadır.
  • Mezunlar: Türkiye’deki üniversitelerin ilgili bölümlerinden Şehir ve Bölge Plancısı ve Şehir Plancısı lisans unvanı ile mezun olanların, mesleki faaliyette bulunabilmek, meslekleri ile ilgili bir işte çalışabilmek ve Odanın meslek alanı ile ilgili eğitim etkinliklerine katılabilmeleri için Odaya üye olmaları gereklidir.

Birlikte Üretim ve Gelişme

Oda çalışmaları ve etkinlikleri üyelerle birlikte yürütülür. Bu amaçla çeşitli çalışma komisyonları oluşturulur. Bu çalışma biçimi, ortak akıl ve enerjinin ortaya çıkarılması için vazgeçilmez bir önemdedir. Şehir Plancıları Odası, meslektaş adayları ve meslektaşlarından Oda etkinliklerine ve çalışmalarına destek olmasını ve sahip çıkmasını beklemektedir. Bu katkı ve destek, şehir planlama mesleğinin tanınmasında, gelişmesinde ve Odanın etkinlik düzeyinin artırılmasında çok önemlidir. Sorumlu, demokrat, aydın, ilerici öğrenci ve üyelerin Oda’ya sahip çıkması, hem meslek alanının, hem de Oda’nın uluslararası, ulusal ve yerel çıkar gruplarının etkilerinden korunmasında ve toplumcu yapısını devam ettirmesinde önemli bir kilit taşıdır.


Şehir Plancıları Odası Şubeleri


Meslek Disiplini Tanımı

Şehir planlama mesleğinin konusu en genel anlamda, ülke düzeyinden yerel ölçeğe kadar her türlü yerleşmede fiziksel/mekansal gelişmelerin bir plan/düzen çerçevesinde biçimlenmesine katkıda bulunmaktır. Şehir plancısı, planlı gelişmenin sağlanması için, yerleşmelerin değişiminde etkili olabilecek mekansal, sosyal, demografik, ekonomik ve teknik verilerle estetik, kültürel (tarihi-arkeolojik), doğal/ekolojik etmenleri birlikte değerlendirerek geleceğe yönelik amaç ve hedefleri koyan, uygulama araçlarını ve süreçlerini tanımlayan, karar vericilere alternatif öneriler oluşturan ve bunların uygulanmasında rol alan uzmandır. Plancının uygulamadaki rolü planın parçaları olarak ortaya çıkan projeleri tanımlamak, bu projeleri koordine etmek, yönlendirmek, denetlemek veya projelere dönük danışmanlık hizmetlerini yürütmektir.

Şehir planlamanın konusu mekan, eylem alanı planlamadır. Mekanın ölçeği, ülke ve bölge düzeyinden yerel ölçeğe kadar her türlü yerleşmeyi kapsar. Planlama, ölçeğe dayalı nitelik farklılaşmasının yanı sıra, kentsel işleve ya da yerleşmeyi karakterize eden sosyo-ekonomik faktörlere göre niteliğe dayalı olarak da farklılaşmaktadır; metropoller, sanayi kentleri, turizm merkezleri gibi. Bu alanlara yönelik planlama çalışmaları ise niteliklere bağlı olarak farklılaşmaktadır; kent bütünü planı, metropoliten alan bütünü planı, turizm, sanayi vb. sektörel planlamalar gibi.

Şehir planlama mesleğinin çalışma ve uygulama alanı;

  • Üst ölçekli ekonomik ve fiziki plan kararları ve politikaları ile yöreye özgü sosyo-ekonomik, kültürel ve doğal veriler de dikkate alınarak belirlenen amaç ve hedefler doğrultusunda mekansal düzenlemeleri belirleyen çeşitli ölçek ve nitelikteki planlar;
  • Mekansal, sosyal, demografik ve ekonomik vb. içerikli kentsel / kırsal araştırmalar,
  • Planlama sürecini yönlendirmeye yönelik danışmanlık, kentsel işletmecilik ve proje yönetimi alanlarını da kapsamaktadır.
  • Şehir planlama, niteliği gereği kamu ve toplum yararını esas alan bir kamu hizmetidir. Şehir plancısı gerek kamu sektöründe gerekse özel sektörde kamu hizmeti veren bir uzmandır.

Meslek Disiplini İçinde Yer Alan Hizmetler

Ülkemiz planlama pratiğinde var olan ve ölçek/nitelik olarak farklılaşan başlıca planlama hizmetleri şunlardır:

  • Yatırımların ülkesel ölçekte dağılımını belirlemek üzere ulusal plan hazırlamak (ülkesel yerleşme düzeni planlaması)
  • Bölgesel ölçekli planlamalar, çevre düzeni planları
  • Kent planları
  • Nazım plan, uygulama imar planı, mevzi planlar ve bunların değişiklikleri ve revizyonları
  • Kentsel tasarım planları
  • Sektörel planlar; turizm, ulaşım, çevre, sanayi/küçük sanayi planları, koruma amaçlı imar planları
  • Gecekondu önleme ve ıslah planları
  • Toplu konut alanı, yeni yerleşme alanı planlaması Şehir plancıları, belediyelerde, Devlet Planlama Teşkilatı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Turizm Bakanlığı, Kültür Bakanlığı, Çevre Bakanlığı, Orman Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı gibi kamu kuruluşlarında karar verme, araştırma, planlama, onama ve uygulama süreçlerinde çeşitli konumlarında görev almaktadırlar.

Serbest çalışan şehir plancıları, başta İller Bankası ve her ölçekte belde ve belediyeler olmak üzere yukarıda sayılan bakanlıklara bağlı idareler tarafından ihaleye çıkarılan plan-proje hizmetlerinin yapım ve uygulama süreçlerinde yüklenici, proje yöneticisi, proje koordinatörü, danışman vb. görevler alabilirler. Şehir plancıları, planlama işinin niteliğine göre, planlama hizmetlerinin çeşitli aşamalarında, mühendislik, ekonomi, toplum ve yönetim bilimlerinden uzmanlarla bir arada çalışabilmektedirler.

Plancıların işlevi, çeşitli disiplinlerden aldıkları girdilerin/verilerin sentezini yaparak ve bunlar arasındaki ilişkileri bütüncül olarak kavrayarak sorunsalları tanımlamak ve olası çözümlere dair alternatif süreçleri tasarlamaktır.


Şehir Planlama Eğitimi

Türkiye’de lisans düzeyinde eğitim veren ilk Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, 1961 yılında ODTÜ Mimarlık Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. Son 46 yıl içerisinde Gazi Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Selçuk Üniversitesi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Erciyes Üniversitesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Bozok Üniversitesi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Çankaya Üniversitesi, Pamukkale Üniversitesi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Toros Üniversitesi, Amasya Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi, Cumhuriyet Üniversitesi, Kırklareli Üniversitesi ve Mersin Üniversitesi’nde şehir planlama bölümleri açılmıştır. Bu bölümlerden her yıl 700’ün üzerinde şehir plancısı mezun olmaktadır. Odamıza kayıtlı üye sayısı  2017 itibariyle Türkiye genelinde 5500’ü geçmiştir.